In Kinderdijk, onder zeeniveau, acht molens uit 1738 aan een boezem van 4,4 hectare

Geschiedenis

De Alblasserwaard was een veenmoeras tussen grote rivieren. De eerste boeren vestigden zich op de donken, zand- en kleiruggen, en groeven daarna sloten, legden dijken aan en ontwaterden het veen. In 1277 bepaalde graaf Floris V dat de dijk rond het hele gebied voortaan gezamenlijk werd onderhouden.

Twee kanalen werden naar Kinderdijk gegraven om het water naar de rivier te brengen: in 1365 voor de oostelijke helft van de Alblasserwaard, 17 km lang, en in 1369 voor de westelijke helft. Daaruit ontstonden twee waterschappen, de Overwaard en de Nederwaard. De eerste watermolens in de streek kwamen er rond 1450. De oudste molen die in Kinderdijk nog staat, de Blokweer, is van 1630.

Veen klinkt in als het droogvalt, en het water in de Lek steeg. Tussen 1738 en 1740 werden zestien boezemmolens gebouwd: acht voor de Nederwaard in 1738, acht voor de Overwaard in 1740. Ze maalden het polderwater op naar boezems, vanwaar het via sluizen in de rivier kwam als de waterstand dat toeliet. Met de molens van de buurpolders telt Kinderdijk er negentien: acht ronde stenen, tien achtkante met riet gedekte en één wipmolen.

In 1868 kwamen er stoomgemalen. Tussen 1924 en 1927 omgebouwd tot diesel- en elektrisch gemaal, maakten ze de molens overbodig: die van de Nederwaard gingen in 1927 buiten bedrijf en werden in de Tweede Wereldoorlog nog tijdelijk gebruikt, die van de Overwaard maalden tot 1953. Nu doen het J.U. Smitgemaal en het G.N. Kokgemaal het werk. De molens blijven maalvaardig als reserve, en een aantal is nog bewoond.

UNESCO zette het gebied in 1997 op de Werelderfgoedlijst. Een stichting zonder winstoogmerk beheert het met zo’n honderd medewerkers en meer dan 270 vrijwilligers. Een provinciale regel beperkt de hoogte van gebouwen en bomen binnen 400 m van de molens, zodat ze hun wind houden. In het kadaster liggen de acht molens van de Nederwaard aan één perceel, D 1176 van de kadastrale gemeente Nieuw-Lekkerland: 44.070 m², vrijwel helemaal water.

Bijgewerkt op 29 oktober 2026